"Суд над фашизмом"

Автор: Акаева Зарема Алимпашаевна
Должность: учитель родного языка
Учебное заведение: МКОУ"Халимбекаульская СОШ им. Героя России Аскерова А.М."
Населённый пункт: Республика Дагестан Буйнакский район село Халимбекаул
Наименование материала: методическая разработка
Тема: "Суд над фашизмом"
Дата публикации: 04.06.2016







Вернуться назад       Перейти в раздел





Текстовая часть публикации

Дарсны темасы: «Фашизмни уьстюнде суд» А.-В. Сулеймановну «Днепрни игити» деген поэмасына гёре. Дарсны мурады: 1.А. Сулеймановну яшав ва яратывчулукъ ёлун беклешдирмек. 2.Яшлардан чебер, чалт, англап охумакъны талап этмек. 3.Яшлагъа давну къыйынлыкъларын ачыкъ этип англатмакъ ва давда болгъан уллулагъа абур,сый,гьюрмет этмекни талап этмек. Къолланагъан къураллар: шаирни сураты,китаплары,Р.Даудовну сураты. Дарсны гетиши: 1. Дарсгъа гиришив. Яшланы низамгъа тартыв ва дарсны темасын вааслу мурадын ачыкъ этив. -Салам яшлар! Олтуругъуз Бугюнгю бизин адатланмагъан ачыкъ дарсыбызны темасы гечилген А.-В.Сулеймановну яшав ва яратывчулукъ ёлун беклешдирив, ва ону «Днепрни игити» деген поэмасына гёре суд гесив. Дарсыбызны аслу мурады «фашизмни» ёкъ этмек,давну агьларын чекген аналагъа , тул къалгъан къызлагъа, давну ортакъчыларына абур,сый,гьюрмет этмек. 2. Такрарлав. -Гелигиз,биз гьали А.-В. Сулеймановну яшав ва яратывчулукъ ёлун такрарлап алайыкъ. -Ким айтар,А.-В.Сулейманов къайда ва къачан тувгъан? -Ону яшлыгъы нечик оьтген? -Ол къайда охугъан? -Дав йылларда о не иш юрютген?
Яшлар, сиз билесиз А.-В. Сулейманов оьзюню яратывчулугъу булан бизин адабиятыбызгъа нечик къошум этгенни. Сиз гьали магъа шаирни не йимик китапларын эсгерме боласыз? -Дурус, яшлар,олардан къайры да А.-В. Сулейманов хыйлы шиъру китаплар ва кёп пьесалар язгъан. Ол оьзюню «Айбике», «Алякъай ва Телякъай», «Давда той», «Алтын къутукъну сыры»-йимик пьесалары булан къумукъ халкъны уллу сюювюн къазангъан. -Сиз шаирни къайсы шиъруларын охугъансыз? -«Тавларым» деген шиъруда шаир нени гьакъында айта? -«Днепрни игити» деген поэмада шаир кимни гьакъында айта ва къайсы йыллар суратлана? -Гьали,яшлар, айтыгъыз буса магъа, шаирни асарларыны аслу темасы не болуп токътай? -Сизге,яшлар, «Днепрни игити» деген поэманы гесеги гёнгюнден уьйренме берилген. Ким айтар? Гёремисиз,яшлар,бу поэмада Абдулвагьап Сулейманов 269 дивизияны командирини орунбасары, подполковник Рашитхан Абдулмуслимович Даудовну 1943й.26 октябырында Днепр оьзенни ягъасында къоччакъ кюйде жан берген кююн суратлай. -Рашитхан Даудов Днепр оьзенге тюшгенче кимни эсге алгъан? -Поэманы ахырынчы сатырларыны маънасын сиз нечик англайсыз? -Яшлар, сиз билесиз, Рашитхан Даудов йимик бизин дагъы да кёп-кёп къоччакъ уланларыбыз бар. Шолардан сиз билесиз Эльмурза Жумагъуловну, Абдулгьаким Исмайыловну ва ш .б. Шолар бары да негер къаршы ябушгъан? -Гелигиз,гьали биз сизин булан «Фашизмни уьстюнде суд гесейик»
Суд юрюле! Олтуругъуз! Судья. Биз бугюн авлетин давда тас этген ананы арзына гёре суд этежекбиз. Ол арзасын оьзю йимик яшларын тас этген аналаны, тул къалгъан къызланы, етим къалгъан яшланы атындан яза. Ол, фашизмни такъсырлап, ёкъ этмекни тилей. Биз чакъыра быз Рашитхан Даудовну анасын. Сиз кимни атындан сёйлейсиз? Ана. Мен сёйлеймен мени йимик яшлары дав майданларда къалгъан аналаны атындан. Судья. Иш нечик болгъан? Ана. 1942й.дав башланып,мени уланым Рашитхан давгъа гетди.Шо гюнден тутуп мен ону дагъы гёрмедим.Шо дав болмагъан буса о сав болар эди. Мен оьзюм къыйналсам да,Рашитханны насипли болсун деп оьсдюрген эдим. Ана. Гюнагьлайман судья! Ёкъ болсун о фашизм!Мени йимик нече ана бар авлети геле деп бозарагъан.! Судья. Олтуругъуз. Биз чакъырабыз фашизмни. Сиз не боласыз? Фашизм. Мен адамланы арасына оьч салып юрюйген затман. Мени байрам гюнюм-бир халкъ бириси булан ябуша буса. Мен адамланы къыйнап оьлтюрме уьйретемен, ата-ананы, Ватанын сатма уьйретемен. Судья. Сизин шу ана гюнагьлы эте. Сиз оьзюгюзню гюнагьлы гёремисиз? Фашизм. Гёрмеймен. Шо дав чалт битип къалды. Судья. Сиз уялмаймысыз?сизин булагъа языгъыгъыз чыкъмаймы?
Фашизм. Чыкъмай. Судья. Олтуругъуз. Биз «Днепрни игити» деген поэманы язгъан шаир А.-В. Сулеймановну чакъырабыз. Сизге бу ананы къыйынын, Рашитханны игитлигин ким айтды? Шаир. Биревде. Мен гёрюп тураман гьар уьйде йылайгъан аналаны,агьлюсюз къалгъан къатынланы, етим къалгъан яшланы. Мен оьзюм де давну ортакъчысыман. Рашитхан буса къумукъланы оьктем болма ярайгъан уланы. Мен фашизм ёкъ болгъанны сюемен! Судья. Чакъырабыз Рашитханны агьлюсюн. Сиз Рашитханны агьлюсюсюз.Сиз не деп айтып боласыз? Агьлюсю. Ёкъ болсун фашизм , мени авлетлеримни етим къойгъан! Аллагь ону онгармасын! Судья. Сув беригиз! Олтуртугъуз! Чакъырабыз Совет Союзну игити ,танкист эльмурза Жумагъуловну.-Сиз не ерлерде дав этгенсиз? Жумагъулов. Сталинграддан башлап Берлинге ерли етишдим. Мен фашизмге налат беремен. Фашизмни юлкъуп тамурундан ташлама герек! Судья. Олтуругъуз. Ахырынчы свидетелибизни чакъыраман. –Сиз кимсиз? Къыз. Мен ,Хасавюрт шагьарны 3 номерли орта школасыны охувчу къызыман. Судья. Сиз давда болмагъансыз. Давну гьакъында къайдан билесиз? Къыз. Бизге давну гьакъында муалимлерибиз айта. Дагъы да биз язывчуларыбызны,
Шаирлерибизни давгъа багъышлангъан асарларын охуйбуз. Биз давгъа къаршыбыз!( «Парахатлыкъ» деген шиъру охула) Судья. Биз бары да свидетельлеге тынглап шулай къарар чыгъардыкъ: «Миллионлар булан етим къалгъан яшлар саялы, ожакълары бузулуп тул къалгъан къызлар саялы,бузулгъан,яллагъан шагьарлар саялы- ФАШИЗМНИ ЁКЪ ЭТМЕК! ФАШИЗМНИ ГЮНАГЬЛАМАКЪ! -Соравларыгъыз бармы? -Ёкъ. -Буса судну ябабыз. -Яшлар,биз сизин булан бугюн гёрдюк уланын тас этип, къайгъылар янчгъан ананы,агьлюсюн тас этген къатынны,кёп къыйынлыкълар гёрген давну ортакъчысыны къысматын. Бугюн биз сизин булан парахатлыкъны яныбыз ва ону чакъырабыз! «Парахатлыкъ-дюньябызны ярыгъы! Давсузлукъну давгъа къаршы къаясы. Парахатлыкъ-гьакъыл дюнья барлыгъы Ерни- гюлю,кёкню- энемжаясы! 3. Дарсны жамы.
-Гелигиз,яшлар,шу дарсыбызны бизин йыравубуз Латип Шаиповну йыры булан тамамлайыкъ. Гелигиз,гел,гел Халкълар бир болайыкъ! Эшмесин ел,ел Дюньяны аяйыкъ! -Яшлар, мен де сизге гьар заман да яшавугъузда ачыкъ кёк,таза ёллар ва парахатлыкъ ёрама сюемен ва сизге шулай гиччирек парахатлыкъны белгилерин савгъат этме сюемен. -Бугюн дарсда сиз барыгъызда арив ортакъчылыкъ этдигиз Мен бек разимен. -Дарс битди, яшлар. Савболугъуз.